LUNC yakım vergisi nasıl işler, %1,5 nereye gider?

LUNC yakım vergisi, Terra Classic zincirinin LUNC’un zincir üstü transferlerinin çoğundan kendisinin aldığı bir ücret. Güncel oran %1,5; Ağustos 2026’da 12223 numaralı yönetişim teklifiyle belirlendi. Toplanan her %1,5’in 1,2 puanı kalıcı olarak yakılıyor, 0,15 puanı topluluk havuzuna, 0,15 puanı da staking yapanlara ödeme yapan oracle havuzuna gidiyor.

Son ayrıntı göründüğünden daha önemli. Pek çok yazı buna “%1,5 yakım” diyor; bu, yakımı dörtte bir oranında abartmak demek. Yukarıdaki hesaplayıcı, yazdığın her tutar için tam bölüşümü gösteriyor; LUNC yakım takibi sayfamız da verginin ve diğer tüm kaynakların şimdiye kadar arzdan ne kadar çıkardığını gösteriyor.

Yakım vergisi zincir üstünde nasıl işliyor?

Aralık 2024’teki v3.3.0 yükseltmesinden beri vergi, özel bir x/tax modülünde duruyor. Tek kilit ayarı burn_tax_rate ve canlı zincirde 0,015 değerini gösteriyor. Bunu açık x/tax oran uç noktasından kendin kontrol edebilirsin. Her zincir parametresi gibi bu da yalnızca zincir üstü bir oylamayla değişebilir; bunu yönetişim rehberimiz adım adım anlatıyor.

Vergiye tabi bir işlem çalıştığında modül, taşınan LUNC’un %1,5’ini hesaplıyor ve bölüştürüyor. Yakılan pay burn modülü hesabına, terra1sk06e3dyexuq4shw77y3dsv480xv42mq73anxu adresine gönderiliyor. Bu adres zamanla coin biriktirmiyor. Her bloğun sonunda zincir oraya düşen her şeyi yok ediyor; böylece toplam arz yaklaşık altı saniye içinde düşüyor ve adresin bakiyesi hep sıfır kalıyor.

Bu, yaygın bir hatayı da açıklıyor. v3.3.0’dan önce oran eski treasury modülünde duruyordu. Yükseltme o eski tax_rate değerini sıfıra çekti ve kullanmayı bıraktı. Hiç güncellenmeyen cüzdanlar ve paneller hâlâ eski alanı okuyup %0 vergi gösteriyor. Bir araç sana LUNC’ta vergi olmadığını söylüyorsa, yanlış uç noktayı okuyordur.

“LUNC yakım vergisi” ya da “LUNC vergi” diye arayanların çoğu bu zincir üstü yakım vergisini kastediyor; devletin aldığı vergiyi değil. LUNC kazançlarının gelir vergisi ya da sermaye kazancı açısından nasıl değerlendirileceği ayrı bir konu ve nerede yaşadığına bağlı. Türkiye’deki durumu Türkiye rehberimizde, diğer pazarları da Asya merkezimizde ülke ülke ele aldık.

80/10/10 bölüşümü, gerçek rakamlarla

Bölüşüm, Mayıs 2023’teki 11514 numaralı tekliften beri 0,2’ye ayarlı olan burn_tax_split adlı bir parametreden geliyor. İsim kafa karıştırıcı: 0,2 yakılmayan pay. Yani verginin %80’i yok ediliyor, %20’si başka yere yönlendiriliyor. Bu %20 de zincirin %50’lik topluluk vergisiyle ikiye bölünüyor: yarısı topluluk havuzuna, diğer yarısı da onu 9,4 milyon blokluk, yani bir yılı rahatça aşan bir süreye yayarak staking yapanlara ödeyen oracle modülüne gidiyor.

İşte zincir üstünde izini sürdüğümüz gerçek bir transfer. Bir cüzdan bir Binance yatırma adresine 2.000 LUNC gönderdi. Zincir 30 LUNC (%1,5) vergi kaydetti. Bunun 24 LUNC’u burn modülüne gidip aynı blokta yok edildi, 3 LUNC’u topluluk havuzuna, 3 LUNC’u da oracle havuzuna gitti. Alıcıya 1.970 LUNC ulaştı.

Tutarı büyüt, model değişmez. 1.000.000 LUNC gönderirsen vergi 15.000 LUNC olur: 12.000’i yakılır, 1.500’ü topluluk havuzuna, 1.500’ü de staking yapanlara gider. 100 LUNC gönderirsen vergi 1,5 LUNC olur ve 1,2 LUNC yakılır. Hesap düz; büyük tutarlara indirim yok.

Teknik olarak bir tavan var. Zincir, mesaj başına her para birimi için 60 milyar LUNC’luk bir vergi tavanı saklıyor. Gerçekçi hiçbir transfer buna yaklaşmıyor; yani pratikte %1,5, ne kadar büyük olursa olsun tutarın tamamına uygulanıyor.

Kim öder: normal tahsilat ve ters tahsilat

Mevcut tasarım, Kasım 2024’te %93,4 Evet ile kabul edilen 12143 numaralı “Basitleştirilmiş Vergi İşleme” teklifinden geliyor. Bu teklif daha önceki “tax2gas” yaklaşımının yerini aldı. Şartname iki mod tanımlıyor ve hangisine denk geleceğin, cüzdanının eklediği ücrete bağlı.

Normal tahsilat: İşlem ücreti hem gas’ı hem vergiyi karşılıyorsa vergi tutarın üstüne eklenir. 2.000 LUNC gönderirsin, alıcı 2.000 LUNC alır, sen de 30 LUNC artı gas ödersin. Ters tahsilat (reverse charge): Ücret yalnızca gas’ı karşılıyorsa zincir vergiyi gönderilen tutardan düşer. 2.000 LUNC gönderirsin, alıcıya 1.970 LUNC ulaşır. Yukarıdaki örnek ters tahsilatlı bir transferdi ve olay kaydı bunu reverse_charge: true ile açıkça söylüyor.

Her iki durumda da aynı %1,5 toplanıyor ve aynı %1,2 yakılıyor. Fark yalnızca bu maliyeti kimin üstlendiği. Bir fatura ya da asgari tutarı olan bir borsa yatırması gibi tam bir tutar ödüyorsan, cüzdanının vergiyi üstüne eklediğinden emin ol. Ne olduğunu sonradan herhangi bir blok gezgininde doğrulayabilirsin; explorer rehberimiz vergi olayının nerede göründüğünü gösteriyor.

Neler vergilendirilir, neler vergilendirilmez?

“Tüm işlemler vergilendiriliyor” fikri 2022’den beri yaşayan bir efsane. Kod belirli mesaj türlerini vergilendiriyor, diğerlerini atlıyor. Tablo, classic-terra core kaynak kodunun bugün ne yaptığını özetliyor.

Kontrat kuralı, merkeziyetsiz uygulama kullanan herkes için önemli. LUNC’u bir havuza ya da swap kontratına koyduğunda o adım vergilendirilmez. Kontrat sana LUNC geri gönderdiğinde ise vergi ödemeden kesilir. Yani LUNC’tan başka bir tokena yapılan DEX swap’ı genellikle girişte vergisizken, sana LUNC ödeyen bir swap çıkışta %1,5 kaybeder. Bunun gerçek işlemlere etkisini swap rehberimiz ve dApp sayfamız anlatıyor.

En temiz durum staking. Vergi ödemeden delege edebilir, validator değiştirebilir ve ödül toplayabilirsin; coinleri borsalar arasında dolaştırmak yerine yerel bir cüzdandan stake etmeyi önermemizin bir nedeni de bu. Gerçekçi ödül rakamları için staking rehberimize bak.

Binance ve vergi muafiyet bölgesi

İnsanlar “binance lunc tax” ya da “Binance LUNC yakım vergisi” diye, sanki Binance’in kendine özel bir oranı varmış gibi arıyor. Yok. Binance 2023’te yönetişimden muafiyet istedi (11358 numaralı teklif) ve seçmenler yalnızca Binance’in kendi cüzdanları arasındaki transferleri muaf tutmayı kabul etti. Ağustos 2025’teki v3.5.0 yükseltmesinden beri bu cüzdanlar “Binance” adlı tek bir zincir üstü muafiyet bölgesinde duruyor ve bölgede 49 adres var; liste muafiyet uç noktasında.

Bölgenin gelen, giden ve bölgeler arası transfer bayraklarının hepsi kapalı. Sade bir dille: Binance coinleri kendi sıcak ve soğuk cüzdanları arasında taşıdığında vergi alınmaz. Sen Binance’e LUNC yatırdığında ya da çektiğinde ise transfer bölge sınırını geçer ve %1,5’in tamamını öder. Yukarıdaki 2.000 LUNC’luk örnek de tam olarak buydu: bir Binance adresine yatırma, ve vergilendirildi.

Binance’te alım satım ise başka bir konu. Orada LUNC alıp satmak Binance’in iç defterlerinde gerçekleşiyor; zincir bunu hiç görmüyor ve vergi uygulanmıyor. Binance bunu Eylül 2022 duyurusunda da belirtti. Binance’in bunun yerine yaptığı şey, LUNC spot ve marjin işlem ücretlerinin yarısını her ay yakmak; bunu ayrı bir program olarak Binance LUNC yakımı sayfasında takip ediyoruz.

LUNC’u kendi cüzdanında mı istiyorsun?

Yaygın yol: kartla USDT al, LUNC listeleyen bir borsaya gönder, orada al, sonra yerel bir cüzdana çek. Çekim %1,5 vergi öder; bu yüzden önce borsanın LUNC çekim durumunu ve ücretini kontrol et.

Ücretsiz hesap oluştur

%1,2’den %0,2’ye, %0,5’e ve %1,5’e

Oran dört kez değişti ve teklif numaraları sürekli karıştırılıyor. En yaygın hatalar şunlar: 3568 numaralı teklif vergiyi belirlemedi (bir sinyaldi), 11111 %0,2’yi belirlemedi (bir yeniden basımı kaldırdı) ve 12223 %96 ile geçmedi (o basın rakamının zincir üstü sayımla ilgisi yok).

1. Haz 2022Teklif 3568: %1,2 fikri“Tüm işlemlerde %1,2 vergi/yakım” başlıklı bir metin (sinyal) teklifi kabul ediliyor. Hiçbir parametreyi değiştirmedi; “arz 10 milyar LUNC’a inene kadar” maddesi de hiç koda dökülmedi.
2. Ağu 2022Teklif 4159: kod yolu%1,2 yakım için Terra Rebels kodunu ve sürüm yolunu onaylıyor.
3. Eyl 2022Teklif 4661: %1,2 devredeParametre değişikliği %99,9 Evet ile geçiyor. %1,2 vergi 21 Eylül 2022’de 9.475.200. blokta devreye giriyor. Ardından 4793 numaralı teklif borsalardan yakımı zincir dışı işlemlere de uygulamalarını istiyor; bu talep kimseyi bağlamadı.
4. Eki 2022Teklif 5234: %0,2’ye indirimBir aydan kısa süre sonra oran %0,2’ye düşüyor; vergi gelirinin %10’u ekosisteme ayrılıyor.
5. Ara 2022 – Oca 2023Yeniden basım sapması10983 numaralı teklif yakımların yarısını topluluk havuzu için yeniden basıyor; 11111 bunu yürürlükten kaldırıyor, 11242 de yeniden basımı tamamen durduruyor. Ne 11111 ne de 11242 oranı değiştirdi.
6. Şub 2023Binance muafiyeti ve bölüşüm11358 numaralı teklif Binance’in iç cüzdan hareketlerini muaf tutuyor; 11360 ise burn_tax_split parametresini %10 olarak oluşturuyor.
7. May 202311514 ve 11515: 80/20 ve %0,5Yakılmayan pay %20’ye, oran da %0,5’e çıkıyor; oran üç yılı aşkın süre burada kalıyor.
8. Ara 2023Teklif 11933: %1,5 reddedildi%1,5’e ilk girişim %41,8 Evet ile başarısız oluyor.
9. Kas – Ara 2024Teklif 12143 ve v3.3.0Ters tahsilat tasarımı %93,4 Evet ile geçiyor ve 21.163.600. bloktaki v3.3.0 ile yayına giriyor; vergi yeni x/tax modülüne taşınıyor.
10. Ara 2024Teklif 12149: %1,5 yine reddedildiYalnızca %26,8 Evet, %27,7 NoWithVeto.
11. Ağu 2025v3.5.0: muafiyet bölgeleriTaxexemption modülü geliyor ve Binance’in cüzdanları tek bir “Binance” bölgesine taşınıyor.
12. Şub 2026Teklif 12215: bölüşüm değişikliği reddedildiYakılan payı 0,1 puana düşürme planı yalnızca %5,0 Evet alıyor.
13. 2 Ağu 2026Teklif 12223: %1,5 kabul edildiÇekimserler hariç %52,6 Evet (tüm oyların %32,4’ü; %38,4 çekimser, %16,5 NoWithVeto). 29.768.317. blokta uygulandı.

12223 oylaması daha yakından bakmayı hak ediyor. Evet oyları yaklaşık 231,9 milyar LUNC’luk oy gücü taşıdı; Hayır yaklaşık 90,3 milyar, NoWithVeto yaklaşık 118,3 milyar, Çekimser de yaklaşık 274,8 milyar. Çekimser oylar katılım eşiğine sayılıp kabul eşiğine sayılmadığı için Evet’in yalnızca geri kalanın çoğunluğunu alması yetiyordu. %52,6 aldı; bu ezici değil, kıl payı bir zafer. Önceki %0,5 oran Mayıs 2023’ten beri, yani üç yılı aşkın süredir yürürlükteydi.

Değişikliği Binance’in kendi yakımlarında da görebilirsin. 12223 yürürlüğe girmeden gönderilen 1 Ağustos 2026 partisi, %0,5 vergi artı gas ile uyumlu bir ücret ödedi. 1 Eylül partisi ise %1,5 artı gas ödedi. Bütün bunları mümkün kılan yükseltme yolunu ağ yükseltmeleri sayfamızda anlattık.

Vergi kullanıcılar, borsalar ve dApp’ler için ne anlama geliyor?

Yatırımcılar için. LUNC’u kendi cüzdanınla bir borsa arasında her taşıdığında %1,5 kaybedersin. Borsadan cüzdana ve geri gidip gelmek yaklaşık %3’e mal olur. Coinlerini sık hareket ettirenler için bu gerçek bir maliyet; çok sayıda küçük transfer yapmak yerine transferleri planlamak için de bir neden. İmzalamadan önce vergiyi gösteren bir cüzdan seç; cüzdan rehberimiz seçenekleri karşılaştırıyor.

Borsalar için. Borsalar kendi zincir üstü hareketlerinde vergi öder ve genellikle bunu LUNC çekim ücretleri üzerinden kullanıcıya yansıtır. Örneğin KuCoin Mayıs 2023’te zincir üstü vergiyi desteklediğini ve çekimlerde tahsil ettiğini açıkladı. Alım satımın kendisi vergisiz olduğu için borsalar büyük ölçüde korunuyor; LUNC hacminin çoğunun onların defterlerinde kalmasının nedeni de bu. LUNC’un hangi borsalarda işlem gördüğünü borsa listemiz gösteriyor.

dApp’ler için. LUNC ödeyen kontratlar her ödemede %1,5 kesinti görüyor; bu da oyunlar, mikro ödemeler ve arbitraj gibi yüksek frekanslı kullanımı zorluyor. Kontratın içinde kalan fonlar ödenene kadar vergilendirilmiyor, IBC tokenları ise tamamen muaf; yani kullanıcıların sonunda ne kadar vergi ödeyeceğini uygulamanın tasarımı belirliyor.

Arz için. Vergi istikrarlı ama ölçülü bir güç. Üçüncü taraf takipçiler, Mayıs 2022’den beri arzdan çıkan tüm LUNC’un kabaca dörtte birini zincir üstü vergiye bağlıyor; en büyük tekil pay ise tek bir Terraform Labs cüzdan yakımından geldi. Çöküş sonrası yaklaşık 6,9 trilyonluk zirvenin nasıl 6,4 trilyon civarına indiğini arz sayfamız açıklıyor.

Tartışma: daha çok vergi mi, daha az mı?

Yakım vergisi topluluğu ilk günden beri ikiye bölüyor. Oran 2022’de bir ay içinde %1,2’den %0,2’ye indi, sonra yolda iki başarısız girişimle birlikte %0,5 üzerinden yavaş yavaş %1,5’e çıktı. İki tarafın da ciddi argümanları var.

Son maddenin arkasındaki hesabı yapmaya değer. Verginin 1 milyar LUNC yakması için yaklaşık 83 milyar LUNC’luk vergilendirilen transfer gerçekleşmesi gerekiyor. Ve 6,4 trilyon civarındaki bir arzla büyük bir yakım bile fiyat hesabını yavaş değiştiriyor; LUNC 1 dolar olur mu analizimiz herhangi bir yakım hızının neyi başarması gerektiğini rakamlarla gösteriyor.

Vergiye bak