LUNC ile LUNA arasındaki fark: tek geçmiş, iki ayrı zincir

Kısa cevap

LUNC ve LUNA, iki farklı blokzincirdeki iki farklı coin. Luna Classic olarak da bilinen LUNC, zincir kimliği columbus-5 olan Terra Classic’te yaşıyor. Bu, Mayıs 2022’de stablecoin’i UST ile birlikte çöken orijinal Terra ağı. Çoğu zaman LUNA 2.0 ya da LUNA2 diye yazılan LUNA ise zincir kimliği phoenix-1 olan Terra 2.0’da yaşıyor. O zincir 28 Mayıs 2022’de sıfırdan başladı.

İki coinin arzı, fiyatı, yazılımı ve ekibi ayrı. Onları bağlayan bir köprü de, birini diğerine dönüştüren bir buton da yok. Bu sayfadan aklında tek bir şey kalacaksa şu olsun: bir borsadaki “LUNA” adı, hangi coini aldığını söylemez. Başlığın yanındaki canlı düello iki fiyatı yan yana gösteriyor ve aradaki uçurum, yaptığın işlemin doğru olup olmadığını anlamanın en hızlı yolu.

“Luna lunc” karmaşası: tek coin nasıl ikiye ayrıldı?

Mayıs 2022’den önce yalnızca bir Terra zinciri ve LUNA adlı tek bir coin vardı. Görevi, bir dolarda kalması gereken algoritmik stablecoin UST’nin dalgalanmalarını emmekti. UST sabitini kaybedince sistem devasa miktarda LUNA bastı ve coinin arzı üç haftadan kısa sürede kabaca 725 milyondan yaklaşık 6,9 trilyona fırladı. O günleri tek tek Terra Luna çöküşü zaman çizelgemiz anlatıyor.

25 Mayıs 2022’de yönetişim, 1623 numaralı “Terra Ekosistemi Canlandırma Planı” teklifini kabul etti. Plan yepyeni bir zincir kurdu ve eskisinin adını değiştirdi. LUNA adını yeni zincir aldı. Eski zincir Terra Classic oldu; onun LUNA’sı LUNC’a, UST’si de USTC’ye dönüştü. USTC’nin kendi hikâyesi USTC sayfamızda. Yani bugün insanların LUNC dediği coin, orijinal LUNA’nın doğrudan devamı. 5 Nisan 2022’deki 119,18 dolarlık tüm zamanların zirvesi dahil fiyat geçmişi de yeni LUNA’ya değil, LUNC’a ait.

Eski yazıların okurların kafasını bu kadar karıştırmasının nedeni bu. Mayıs 2022’nin sonundan önce yazılmış ve “LUNA” diyen her şey, bugün LUNC olan coini kastediyor. Önce ayakta kalan zincirin temellerini öğrenmek istersen LUNC coin nedir sayfasıyla başla, sonra buraya dön.

LUNC ve LUNA yan yana

İşte karşılaştırma tek bir bakışta. Fiyatlar ve piyasa değerleri her dakika değiştiği için onları en üstteki canlı düelloya bırakıp her zinciri tanımlayan özelliklere odaklanıyoruz.

Bazı satırlar yorum hak ediyor. Stablecoin satırı, tasarımdaki en derin fark. Terra Classic, swap ve basım mekanizması kapalı olsa da UST’nin kırık kalıntısı olan USTC’yi hâlâ taşıyor. Terra 2.0 ise algoritmik stablecoin fikrini tamamen bıraktı; yani LUNA’nın savunacağı bir sabiti ya da başka bir şeye bağlı bir basım-yakım ilişkisi yok. Yazılım satırı, iki zincirin de ayrılıktan sonra güncellenmeye devam ettiğini ama ayrı yollarda ilerlediğini gösteriyor: Terra Classic’in Cosmos SDK 0.53 üzerindeki son çalışmalarını ağ yükseltmeleri sayfamızda anlattık.

Trilyonlara karşı bir milyar civarı

İki fiyatın bu kadar farklı görünmesinin nedeni arz farkı. LUNC’un toplam arzı, eski sistemin son günlerinde, 7.790.000. blokta 6.907.005.702.213 coinle zirve yaptı. O zamandan beri yakımlar birkaç yüz milyar coini yok etti ve toplam 6,4 trilyonun biraz üzerinde duruyor. Mint enflasyonu sıfıra ayarlı olduğu için rakam yalnızca coinler yakıldığında hareket ediyor. Toplayıcıların neden daha düşük bir “dolaşımdaki” rakam gösterdiğini LUNC arzı rehberimiz, canlı toplamı da LUNC yakım takibi sayfası gösteriyor.

Terra 2.0, büyük cüzdanlar için kademeli kilit açılımıyla (vesting) birlikte 1 milyar LUNA’lık bir genesis arzıyla başladı. Zincir üstü toplam o günden beri kabaca 1,3 milyara çıktı; CoinGecko ise daha küçük toplam ve dolaşımdaki arz rakamları bildiriyor. Toplayıcılar ve zincir sık sık farklı rakamlar veriyor; bu yüzden hangi kaynağı alıntıladığını her zaman belirt.

Coin başına fiyatın tek başına neden pek bir şey söylemediğini bir örnekle görelim. İki coinin piyasa değerinin tamamen aynı olduğunu varsay. LUNC’ta kabaca 5.000 kat daha fazla coin olduğu için bir LUNC’un değeri, bir LUNA’nın yaklaşık 5.000’de biri olmak zorunda kalırdı. Son verilerde LUNC’un piyasa değeri aslında LUNA’nınkinin birkaç katı büyüklükteydi; yine de arz çok büyük olduğu için her LUNC bir sentin çok küçük bir kesrinden işlem görüyor.

Birbirine benzeyen coinler

LUNC ve LUNA ortak bir logo mirasını ve sembol geçmişini paylaşıyor. Bir cüzdan ekranında neredeyse aynı görünebilirler; bu yüzden yalnızca sembolü değil, zincirin adını oku.

Her zinciri kim ayakta tutuyor?

Terra Classic’in başında bir şirket ya da vakıf yok. Çekirdek kod, Terraform Labs geri çekildikten sonra Aralık 2022’de kurulan classic-terra GitHub organizasyonunda duruyor. Geliştiriciler yükseltme öneriyor, topluluk onlara topluluk havuzundan ödeme yapıyor, validatorlar ve staking yapanlar da her adımı oylamayla kabul ya da reddediyor. Bu süreci yönetişim sayfamızdan takip edebilirsin. Artısı bağımsızlık. Eksisi ise ilerlemenin gönüllülere ve tekliflerin kabul edilmesine bağlı olması; bazıları kabul edilmiyor.

Terra 2.0’ı, kodunu phoenix-directive GitHub organizasyonu altında yayımlayan ve phoenix.money’yi işleten Phoenix Foundation sürdürüyor. Orijinal Terra’yı inşa eden şirket Terraform Labs 30 Eylül 2024’ten beri tasfiye sürecinde ve eski çekirdek deposu 2024 sonundan beri güncellenmedi. İki coini de artık Terraform Labs yönetmiyor ve ikisinin de şirketin iflas alacakları süreciyle bir ilgisi yok.

İki zincir de proof of stake kullanıyor; yani her iki taraftaki sahipler coinlerini validatorlara delege edip oy verebiliyor. Classic tarafı için 21 günlük unbonding süresini ve gerçek, mütevazı getirileri LUNC staking rehberimiz anlatıyor.

İki airdrop anlık görüntüsü

LUNA 2.0 başlangıçta halka satılmadı. Eski zincirde varlık tutan kişilere, iki anlık görüntü (snapshot) kullanılarak airdrop ile dağıtıldı. Birincisi, 7 Mayıs 2022’de 7.544.910. bloktaki “sabit kaybı öncesi” ya da “saldırı öncesi” görüntüydü; UST tam sallanmaya başlarken alındı. İkincisi, 27 Mayıs 2022’de 7.790.000. bloktaki “saldırı sonrası” görüntüydü; eski LUNA’nın hiperenflasyonundan sonra alındı. Yeni zincirin 1 milyar genesis coini şöyle bölüştürüldü.

Tasarım, çöküşten önce coin tutanları kayırdı: yeni arzın %45’i sabit kaybı öncesindeki LUNA ve aUST sahiplerine gitti; Mayıs sonunda hiperenflasyona uğramış coinleri geç alanlar ise daha küçük bir dilimi paylaştı. Bugün alım yapan herkes için kilit nokta şu: airdrop tarih oldu. O iki anlık görüntüden bir kez yapıldı ve bugün LUNC tutmak sana hiçbir LUNA hakkı vermiyor.

LUNC neden LUNA’ya çevrilemez?

“LUNC LUNA’ya çevirme” bu coinler hakkında en çok aranan ifadelerden biri ve dürüst cevap kısa: böyle bir swap yok. Terra 2.0 yepyeni bir genesis dosyasıyla başladı. Eski zincirin bakiyelerini canlı bir bağlantı olarak içe aktarmadı; onların tek seferlik bir fotoğrafını çekip yeni coinleri dağıtmak için o fotoğrafı kullandı. Sonrasında iki defter bir daha hiç konuşmadı. “Luna lunc birleşmesi” (merge) iddialarında da aynı gerçeği hatırla: iki defteri birleştirecek bir mekanizma bugün yok.

Zincirler bağımsız olduğu için LUNC’u yakıp karşılığında LUNA veren bir akıllı kontrat, köprü ya da protokol kuralı yok. Sabit bir kurla doğrudan dönüşüm vaat eden her web sitesini ya da uygulamayı dolandırıcılık olarak gör. “Çeviriyor” gibi görünen cüzdanlar aslında iki işlem yapıyor: LUNC’unu başka bir varlığa satıp elde edilen tutarla LUNA alıyorlar ve ücret ile spread’i iki kez kesiyorlar.

Değeri gerçekten birinden diğerine taşımak istiyorsan bunu açık açık yap. LUNC’u listeleyen bir borsada USDT’ye sat, sonra LUNA’nın işlem gördüğü yerde LUNA al ve başlamadan önce iki coinin de çekim durumunu kontrol et. Terra Classic içindeki zincir üstü işlemleri LUNC swap rehberimiz, hangi platformun hangi coini listelediğini de LUNC borsa listemiz gösteriyor. Wrapped tokenlar karmaşaya bir kat daha ekliyor; onu da wrapped LUNC sayfasında çözüyoruz.

Borsalardaki sembol tuzağı

İsim değişikliğinden sonra borsalar semboller konusunda anlaşamadı. Bazıları müşterileri için zaten tuttukları varlık o olduğu için orijinal coine “LUNA” demeye devam etti. Diğerleri “LUNA”yı yeni zincire verdi ve eskisi için bir “LUNC” sembolü oluşturdu. Sonuç, içine düşmesi çok kolay bir tuzak.

Türkiye’deki okurlar özellikle dikkat etmeli. BtcTurk’teki LUNA/TRY paritesi Terra Classic değil, Terra 2.0; BtcTurk ve Paribu LUNC listelemiyor. Türkiye’de TL ile doğrudan LUNC almanın yolu Binance ve Binance TR’deki LUNC/TRY paritesi; aynı Binance TR’de LUNA_TRY ise yine Terra 2.0. Yerel tablonun tamamı Türkiye rehberimizde. Tayland’da durum ters: Bitkub’ta LUNA_THB adlı parite Terra Classic, Terra 2.0 paritesi LUNA2_THB ise durdurulmuş. En güvenli alışkanlık fiyata bakmak. LUNC doların yüz binde biri mertebesinde fiyatlanırken LUNA 2.0 sent seviyesinde işlem gördü; aradaki fark kabaca bin kat. Ekrandaki rakamın ondalık virgülden sonra dört sıfırı varsa, LUNC’a bakıyorsun.

Önce doğru coini seç, sonra bakiyeni yükle

LUNC’a giden yolların çoğu USDT ile başlıyor. USDT’ni hazırla, Terra Classic’i açıkça listeleyen bir platforma gönder ve al butonuna basmadan önce fiyatı teyit et.

Hesap oluştur

Hangisi senin istediğine uygun?

İnsanlar LUNC’u, LUNA’yı tuttuklarından farklı nedenlerle tutuyor. LUNC; devasa bir arzı, yönetişimin oylamayla değiştirebileceği %1,5’lik zincir üstü yakım vergisi ve coin yakımı ile eski zinciri yeniden canlandırma üzerine kurulu bir kültürü olan bir topluluk projesi. Hikâyesi, küçülen arz ve hayatta kalan bir zinciri yaşatmak üzerine. Bu sana hitap ediyorsa sıradaki adımlar LUNC nasıl alınır ve LUNC hangi cüzdanlarda tutulur rehberlerimiz.

LUNA 2.0 ise arkasında bir vakıf olan, algoritmik stablecoin’i olmayan, daha küçük ve daha genç bir zincir. Arzı trilyonlarla değil, bir milyar civarı coinle ölçülüyor. Terra Classic’e odaklanan bu sitede derinlemesine ele alınmıyor, ama ikisi arasında seçim yapıyorsan yapıdaki fark önemli. İki coin de toparlanma vaadi taşımıyor ve ikisi de ilk değerlerinin büyük kısmını kaybetti. Classic tarafındaki riskleri LUNC toparlanır mı sayfamızda dürüstçe ele aldık.

Zincire bak