LUNC và LUNA: hai chuỗi chung một quá khứ

Trả lời nhanh

LUNC và LUNA là hai đồng coin khác nhau trên hai blockchain khác nhau. LUNC, còn gọi là Luna Classic, nằm trên Terra Classic, chain ID columbus-5. Đó là mạng Terra gốc, mạng đã sụp đổ vào tháng 5/2022 cùng với stablecoin UST của nó. LUNA, thường được viết là LUNA 2.0 hay LUNA2, nằm trên Terra 2.0, chain ID phoenix-1. Chuỗi này khởi đầu lại từ con số không vào ngày 28/5/2022.

Hai đồng coin có nguồn cung riêng, giá riêng, phần mềm riêng và đội ngũ riêng. Không có cầu nối nào liên kết chúng và không có nút bấm nào đổi đồng này sang đồng kia. Nếu chỉ nhớ một điều từ trang này, hãy nhớ rằng: chữ “LUNA” trên sàn không cho bạn biết mình đang mua đồng nào. Bảng so kè trực tiếp cạnh tiêu đề hiển thị giá của cả hai, và khoảng cách giữa hai mức giá là cách kiểm tra nhanh nhất.

Một đồng coin đã tách thành hai như thế nào

Trước tháng 5/2022, chỉ có một chuỗi Terra và một đồng coin tên LUNA. Nhiệm vụ của nó là hấp thụ biến động của UST, một stablecoin thuật toán được thiết kế để giữ giá 1 đô. Khi UST mất neo, hệ thống đúc ra lượng LUNA khổng lồ, và nguồn cung của đồng coin này nhảy từ khoảng 725 triệu lên khoảng 6,9 nghìn tỷ trong chưa đầy ba tuần. Dòng thời gian sụp đổ Terra Luna của chúng tôi đi qua từng ngày đó.

Ngày 25/5/2022, quản trị thông qua Đề xuất 1623, “Terra Ecosystem Revival Plan” (kế hoạch hồi sinh hệ sinh thái Terra). Nó tạo ra một chuỗi hoàn toàn mới và đổi tên chuỗi cũ. Chuỗi mới lấy tên LUNA. Chuỗi cũ trở thành Terra Classic, LUNA của nó thành LUNC, còn UST thành USTC, đồng có câu chuyện riêng trên trang USTC. Vì vậy, đồng coin mọi người gọi là LUNC hôm nay chính là phần tiếp nối trực tiếp của LUNA gốc. Lịch sử giá của nó, kể cả đỉnh mọi thời đại 119,18 đô ngày 5/4/2022, thuộc về LUNC, không phải LUNA mới.

Đây là lý do nhiều bài viết cũ khiến người đọc bối rối. Bất cứ bài nào viết trước cuối tháng 5/2022 mà nói “LUNA” đều là đồng coin nay đã thành LUNC. Nếu muốn nắm cơ bản về chuỗi còn tồn tại trước, hãy đọc LUNC là coin gì rồi quay lại đây.

So sánh LUNC và LUNA

Đây là toàn bộ phần so sánh trong một khung. Giá và vốn hóa thay đổi từng phút, nên chúng tôi để chúng cho bảng so kè trực tiếp ở đầu trang và tập trung vào những gì định hình mỗi chuỗi.

Vài dòng đáng bình luận thêm. Dòng stablecoin là khác biệt sâu nhất trong thiết kế. Terra Classic vẫn mang theo USTC, phần còn lại đã vỡ của UST, dù cơ chế swap và đúc đã tắt. Terra 2.0 bỏ hẳn ý tưởng stablecoin thuật toán, nên LUNA không có mức neo nào để bảo vệ và không có liên kết đúc-đốt với tài sản nào khác. Dòng phần mềm cho thấy cả hai chuỗi đều tiếp tục nâng cấp sau khi tách, nhưng trên hai lộ trình riêng: những cập nhật gần đây của Terra Classic lên Cosmos SDK 0.53 có trên trang nâng cấp mạng.

Hàng nghìn tỷ so với khoảng một tỷ

Chênh lệch nguồn cung là lý do giá của hai đồng trông khác nhau đến vậy. Tổng cung LUNC đạt đỉnh 6.907.005.702.213 coin tại khối 7.790.000, những ngày cuối của hệ thống cũ. Từ đó, việc đốt đã loại bỏ vài trăm tỷ coin, và tổng cung hiện nhỉnh hơn 6,4 nghìn tỷ một chút. Lạm phát mint đặt bằng 0, nên con số chỉ thay đổi khi coin bị đốt. Bài tổng cung LUNC giải thích vì sao các trang tổng hợp hiển thị con số “lưu hành” thấp hơn, còn trang theo dõi đốt cho thấy tổng trực tiếp.

Terra 2.0 khởi đầu với nguồn cung genesis 1 tỷ LUNA, có lịch trả dần (vesting) cho các ví lớn. Tổng on-chain từ đó tăng lên khoảng 1,3 tỷ, trong khi CoinGecko báo con số tổng và lưu hành nhỏ hơn. Trang tổng hợp và chuỗi thường lệch nhau, nên luôn ghi rõ bạn đang trích nguồn nào.

Đây là ví dụ minh họa vì sao giá mỗi coin tự nó nói lên rất ít. Giả sử hai đồng có đúng cùng giá trị thị trường. Vì LUNC có số coin nhiều gấp khoảng 5.000 lần, một LUNC sẽ chỉ đáng khoảng 1/5.000 một LUNA. Theo dữ liệu gần đây, vốn hóa của LUNC thực ra còn lớn hơn LUNA vài lần, vậy mà mỗi LUNC vẫn chỉ có giá bằng một phần rất nhỏ của một xu Mỹ vì nguồn cung quá lớn.

Giống nhau mà khác nhau

LUNC và LUNA chung nguồn gốc logo và lịch sử mã giao dịch. Trên màn hình ví, chúng có thể trông gần như y hệt, nên hãy đọc tên chuỗi chứ đừng chỉ nhìn ký hiệu.

Ai giữ cho mỗi chuỗi vận hành

Terra Classic không có công ty hay quỹ nào đứng đầu. Code lõi nằm trong tổ chức classic-terra trên GitHub, lập ra vào tháng 12/2022 sau khi Terraform Labs rút lui. Lập trình viên đề xuất nâng cấp, cộng đồng trả công cho họ từ quỹ cộng đồng, và validator cùng người stake bỏ phiếu chấp thuận hay bác bỏ từng bước. Bạn có thể theo dõi quy trình đó trên trang quản trị. Ưu điểm là tính độc lập. Nhược điểm là tiến độ phụ thuộc vào tình nguyện viên và vào việc đề xuất được thông qua, mà có những đề xuất không qua.

Terra 2.0 do Phoenix Foundation duy trì, đơn vị công bố code dưới tổ chức phoenix-directive trên GitHub và vận hành phoenix.money. Terraform Labs, công ty xây dựng Terra gốc, đang trong quá trình giải thể từ ngày 30/9/2024, và kho code lõi cũ của họ không được cập nhật từ cuối năm 2024. Không đồng nào còn do Terraform Labs vận hành, và cũng không đồng nào liên quan đến quy trình yêu cầu bồi thường phá sản của công ty.

Cả hai chuỗi đều dùng proof of stake, nên người nắm giữ trên mỗi chuỗi có thể ủy quyền coin cho validator và bỏ phiếu. Với phía Classic, hướng dẫn staking LUNC nói về thời gian unbond 21 ngày và mức lợi nhuận thực tế, khá khiêm tốn.

Hai snapshot airdrop

LUNA 2.0 không được bán ra công chúng lúc ra mắt. Nó được airdrop cho những người nắm tài sản trên chuỗi cũ, dựa trên hai snapshot. Snapshot thứ nhất, khối 7.544.910 ngày 7/5/2022, là snapshot “trước mất neo” hay “trước tấn công”, chụp đúng lúc UST bắt đầu lung lay. Snapshot thứ hai, khối 7.790.000 ngày 27/5/2022, là snapshot “sau tấn công”, chụp sau đợt siêu lạm phát của LUNA cũ. 1 tỷ coin genesis của chuỗi mới được chia như sau.

Thiết kế này ưu ái những người nắm giữ trước sụp đổ: 45% nguồn cung mới dành cho người giữ LUNA và aUST trước mất neo, còn những ai mua đồng coin bị siêu lạm phát vào cuối tháng 5 thì chia phần nhỏ hơn. Điểm mấu chốt với người mua bây giờ là airdrop đã thành lịch sử. Nó diễn ra một lần, từ hai snapshot đó, và giữ LUNC bây giờ không cho bạn quyền nhận bất kỳ LUNA nào.

Vì sao không thể swap LUNC sang LUNA

“Swap LUNC sang LUNA” là một trong những cụm từ được tìm nhiều nhất về hai đồng coin này, và câu trả lời trung thực rất ngắn: không có kiểu swap đó. Terra 2.0 bắt đầu từ một file genesis mới. Nó không nhập số dư của chuỗi cũ dưới dạng liên kết trực tiếp, mà chụp lại một lần rồi dùng bức ảnh đó để phát coin mới. Sau đó, hai sổ cái không bao giờ trao đổi với nhau nữa.

Vì hai chuỗi độc lập, không có hợp đồng thông minh, cầu nối hay quy tắc giao thức nào đốt LUNC và trả lại LUNA. Mọi website hay ứng dụng hứa đổi trực tiếp theo tỷ lệ cố định đều nên được coi là lừa đảo. Những ví có vẻ “chuyển đổi” được thực chất chỉ chạy hai lệnh: bán LUNC của bạn lấy một tài sản khác rồi dùng số tiền đó mua LUNA, thu phí và chênh lệch giá hai lần.

Nếu bạn thực sự muốn chuyển giá trị từ đồng này sang đồng kia, hãy làm công khai. Bán LUNC lấy USDT trên một sàn có niêm yết, rồi mua LUNA ở nơi nó được giao dịch, và kiểm tra trạng thái rút của cả hai đồng trước khi bắt đầu. Hướng dẫn swap LUNC nói về giao dịch on-chain bên trong Terra Classic, còn danh sách sàn LUNC cho biết sàn nào có đồng nào. Token wrapped còn thêm một lớp nhầm lẫn nữa, điều chúng tôi gỡ rối trên trang wrapped LUNC.

Bẫy mã giao dịch trên sàn

Sau lần đổi tên, các sàn không thống nhất ký hiệu. Một số giữ “LUNA” cho đồng coin gốc, vì đó là tài sản họ đang giữ hộ khách hàng. Số khác trao “LUNA” cho chuỗi mới và tạo ký hiệu “LUNC” cho chuỗi cũ. Kết quả là một cái bẫy rất dễ sập.

Ai dùng sàn Thái Lan cần đặc biệt chú ý. Trên Bitkub, cặp tên LUNA_THB là Terra Classic, còn cặp Terra 2.0 LUNA2_THB đã dừng. Hướng dẫn Thái Lan của chúng tôi nói rõ bức tranh tại đó. Ngược lại, ở Indonesia, Indodax dùng LUNC cho Terra Classic và LUNA cho Terra 2.0. Thói quen an toàn nhất là kiểm tra bằng giá. LUNC thường có giá ở hàng phần trăm nghìn đô, còn LUNA 2.0 giao dịch ở mức vài cent, chênh khoảng một nghìn lần. Nếu con số trên màn hình có bốn số 0 sau dấu phẩy thập phân, bạn đang nhìn LUNC.

Chọn đúng coin rồi mới nạp tiền

Phần lớn lộ trình mua LUNC bắt đầu từ USDT. Chuẩn bị USDT, chuyển sang một sàn niêm yết rõ ràng Terra Classic, và xác nhận giá trước khi bấm mua.

Tạo tài khoản

Đồng nào hợp với mục tiêu của bạn

Người ta giữ LUNC vì những lý do khác với khi giữ LUNA. LUNC là một dự án cộng đồng với nguồn cung khổng lồ, thuế đốt on-chain 1,5% mà quản trị có thể thay đổi qua bỏ phiếu, và một văn hóa xoay quanh việc đốt coin và hồi sinh chuỗi cũ. Câu chuyện của nó là thu nhỏ nguồn cung và giữ cho kẻ sống sót tiếp tục sống. Nếu điều đó hấp dẫn bạn, bước tiếp theo là các hướng dẫn cách mua LUNC và ví nào giữ được LUNC.

LUNA 2.0 là chuỗi nhỏ hơn, trẻ hơn, có một quỹ đứng sau và không có stablecoin thuật toán. Nguồn cung của nó tính bằng khoảng một tỷ coin, không phải hàng nghìn tỷ. Trang này không đi sâu vào LUNA vì chúng tôi tập trung vào Terra Classic, nhưng khác biệt về cấu trúc rất quan trọng nếu bạn đang cân nhắc giữa hai đồng. Không đồng nào có lời hứa phục hồi nào, và cả hai đều đã mất phần lớn giá trị ban đầu. Bài phân tích thẳng thắn LUNC có hồi phục được không nói về các rủi ro phía Classic.

Xem đúng chuỗi!