Governance LUNC vận hành ra sao: đề xuất, bỏ phiếu và quỹ cộng đồng

Governance LUNC là hệ thống bỏ phiếu on-chain điều hành Terra Classic. Bất kỳ ai cũng có thể gửi đề xuất kèm tiền cọc, LUNC đã stake bỏ phiếu trong bảy ngày, và nếu thông qua thì kết quả có hiệu lực ràng buộc: tham số thay đổi, tiền của cộng đồng được chuyển đi hoặc một bản nâng cấp phần mềm được lên lịch. Không có công ty nào có quyền gạt bỏ kết quả bỏ phiếu.

Vì thế governance là điều quan trọng nhất cần hiểu về LUNC. Thuế đốt, mức phí sàn của validator, khoản tiền cọc và các bản nâng cấp mã nguồn đều bắt nguồn từ những đề xuất có số hiệu cụ thể. Bảng tin trực tiếp ở phần đầu trang hiển thị các đề xuất đang mở bỏ phiếu; bài này giải thích cách đọc chúng và cách tham gia.

Ai thực sự quyết định trên Terra Classic

Phiếu bầu được tính theo trọng số LUNC đã stake. Coin nằm trong tài khoản sàn hoặc ví chưa stake không có tiếng nói. Validator bỏ phiếu bằng toàn bộ LUNC được ủy quyền cho họ, trừ khi người ủy quyền tự vote. Kể từ khi Terraform Labs rời đi năm 2022, đây là cách duy nhất để ra quyết định; bài cộng đồng LUNC giới thiệu những người đứng sau.

Trên thực tế có vài loại đề xuất. Đề xuất văn bản hay đề xuất tín hiệu chỉ thể hiện quan điểm và tự nó không thay đổi gì. Thay đổi tham số điều chỉnh một thiết lập đang chạy, như mức thuế hay phí sàn của validator. Chi quỹ cộng đồng trả tiền cho một đội ngũ hoặc dự án từ ngân quỹ on-chain. Nâng cấp phần mềm ấn định một độ cao block mà tại đó mọi validator phải chuyển sang phiên bản lõi mới, được theo dõi trên trang nâng cấp mạng của chúng tôi.

Số hiệu đề xuất được đánh chung toàn chuỗi và đã vượt mốc 12.200. Nhiều số cũ là spam hoặc chưa bao giờ đủ tiền cọc, nên dãy số có nhiều khoảng trống.

Luật chơi: tiền cọc, quorum, ngưỡng thông qua và veto

Bản thân các quy tắc bỏ phiếu cũng là tham số on-chain, nên có thể thay đổi bằng một cuộc vote governance. Các giá trị dưới đây là thiết lập đang chạy, đọc trực tiếp từ chuỗi.

Có hai chi tiết khiến nhiều người nhầm. Thứ nhất, quorum được đo trên tổng LUNC đã stake chứ không phải tổng cung. Với khoảng 900 tỷ LUNC đang stake, cần khoảng 360 tỷ tham gia vote thì kết quả mới được tính. Thứ hai, Abstain giúp đạt quorum nhưng bị loại khỏi tỷ lệ Yes. Veto lại tính theo cách khác: NoWithVeto được đo trên tổng số phiếu đã bỏ, kể cả Abstain.

Mức cọc 5 triệu LUNC có lý do của nó. Terra Classic từng hứng rất nhiều đề xuất spam, và tiền cọc rẻ khiến việc đăng chúng quá dễ. Đề xuất 11780 nâng mức tối thiểu vào tháng 9 năm 2023, còn đề xuất 12071 thêm yêu cầu nộp trước 20% vào tháng 2 năm 2024. Cộng với việc đốt cọc khi bị veto, một đề xuất cho vui giờ tốn tiền thật.

Ví dụ thực tế: đề xuất 12223 đã thông qua thế nào

Đề xuất 12223 nâng thuế đốt từ 0,5% lên 1,5% và kết thúc ngày 2 tháng 8 năm 2026. Kết quả kiểm phiếu on-chain cuối cùng vào khoảng 231,9 tỷ Yes, 90,3 tỷ No, 118,3 tỷ NoWithVeto và 274,8 tỷ Abstain, tức khoảng 715 tỷ LUNC tham gia. Con số đó vượt quorum 40%.

Khi xét ngưỡng thông qua, Abstain được để riêng ra. Yes chia cho tổng Yes, No và NoWithVeto là 231,9 trên khoảng 440,5 tỷ, tức 52,6%. Cao hơn 50%, nên đề xuất được thông qua. Khi xét veto, NoWithVeto chia cho tổng số phiếu đã bỏ: 118,3 trên 715 tỷ là khoảng 16,5%, thấp xa so với 33,4%. Một số trang tin đưa rằng 12223 thông qua với 96% ủng hộ. Dữ liệu on-chain cho thấy kết quả sát nút hơn nhiều, với tỷ lệ Abstain lên tới 38,4%. Cách chia mới của thuế được giải thích trên trang thuế đốt LUNC.

Cách vote bằng Galaxy Station

Galaxy Station do Hexxagon phát triển là ví mà phần lớn người bỏ phiếu trên Terra Classic sử dụng. Ví chạy dưới dạng tiện ích Chrome hoặc Brave và bảng điều khiển trên web, có hỗ trợ Ledger. Keplr stake được LUNC nhưng chỉ vote qua các trang bên thứ ba. Bài ví LUNC so sánh các lựa chọn.

1. Cài Galaxy Station

   Thêm tiện ích vào Chrome hoặc Brave, tạo ví mới hoặc nhập seed 24 từ của Station, rồi chọn mạng Terra Classic. Chép seed ra giấy và không bao giờ gõ nó vào bất kỳ trang web nào.

2. Đưa LUNC vào ví

   Rút LUNC native từ sàn về địa chỉ terra1 của bạn. Giữ thêm một ít để trả phí gas.

3. Stake với validator

   Mở mục Stake, chọn validator và ủy quyền. Chỉ LUNC đã stake mới được vote. Hủy stake sau này mất 21 ngày, nên chỉ stake số bạn chấp nhận khóa.

4. Mở đề xuất

   Tìm đề xuất trong phần governance hoặc trên trình khám phá, đọc toàn văn và đường dẫn diễn đàn trong metadata, kiểm tra xem nó có đang trong thời gian bỏ phiếu không.

5. Bỏ phiếu và ký

   Chọn Yes, No, NoWithVeto hoặc Abstain, xác nhận rồi ký giao dịch. Phiếu của bạn sẽ hiện trên trình khám phá sau một hai block.

Stake trước là bước mà nhiều người bỏ qua. Nếu bạn muốn vote nhưng chưa biết ủy quyền cho ai, hãy đọc hướng dẫn chọn validator và bài staking LUNC: lợi suất khá khiêm tốn, khoảng 2% mỗi năm sau phí, nhưng với nhiều holder thì quyền bỏ phiếu mới là lợi ích thật sự.

Chưa có LUNC để stake?

Mua USDT bằng thẻ, chuyển sang một sàn có niêm yết LUNC, mua ở đó rồi rút về Galaxy Station. Hãy kiểm tra xem sàn có đang mở rút LUNC không trước khi mua.

Tạo tài khoản

Validator vote thay bạn, trừ khi bạn tự vote

Trên Terra Classic, cũng như các chuỗi Cosmos khác, phiếu của validator được áp dụng cho toàn bộ LUNC được ủy quyền cho họ. Nếu bạn tự bỏ phiếu, phiếu của bạn thay thế phiếu validator đối với phần của bạn. Bạn có thể làm vậy với bất kỳ đề xuất nào, với bất kỳ số lượng stake nào. Phần lớn người ủy quyền không bao giờ tự vote, nên các validator lớn có tiếng nói rất lớn.

Sự tập trung này là có thật. Khoảng sáu validator cộng lại nắm hơn một phần ba số LUNC đã stake, đủ để đánh chìm một đề xuất bằng NoWithVeto nếu họ đồng lòng. Vì vậy lịch sử bỏ phiếu rất quan trọng khi chọn validator. Trình khám phá cho thấy từng validator đã vote thế nào với các đề xuất trước; hãy xem những đề xuất liên quan đến thuế hoặc chi tiêu trước khi ủy quyền.

Mẹo thực tế: nếu validator của bạn hay Abstain hoặc vote ngược quan điểm của bạn, bạn có thể chuyển ủy quyền (redelegate) ngay lập tức sang validator khác. Cặp mới sau đó có thời gian chờ 21 ngày trước khi bạn có thể chuyển phần stake đó thêm lần nữa.

Quỹ cộng đồng: có gì bên trong và được nạp thế nào

Quỹ cộng đồng (community pool) là ngân quỹ của Terra Classic. Quỹ giữ khoảng chín tỷ LUNC và vài chục triệu USTC, cùng số dư nhỏ của vài loại token khác. Có hai dòng tiền nạp vào quỹ: 0,15 điểm phần trăm trong mỗi 1,5% thuế đốt kể từ đề xuất 12223, và một nửa toàn bộ phí gas qua khoản community tax 50%. Số dư trực tiếp nằm trên trang nguồn cung LUNC.

Không ai giữ khóa của quỹ. Tiền chỉ rời quỹ khi một đề xuất chi quỹ cộng đồng được thông qua, và địa chỉ nhận được ghi sẵn trong đề xuất. Các khoản chi gần đây tài trợ cho việc relay IBC, hai giai đoạn nâng cấp Cosmos SDK 0.53 và một cầu Hyperlane nối sang Ethereum, BNB Chain và Solana. Ngân sách Hyperlane chỉ được trả sau khi bàn giao xong, một mô hình rất đáng học theo.

Người bỏ phiếu cũng có thể từ chối. Tháng 8 năm 2026, đề xuất 12224 tìm cách giới hạn dự trữ của quỹ và chuyển phần dư sang quỹ oracle; đề xuất bị bác. Tháng 10 năm 2026, một gói kiểm toán bảo mật có trả phí (12228) bị bác với tỷ lệ NoWithVeto trên 42%.

Những đề xuất đã định hình Terra Classic

Đây là các cuộc bỏ phiếu mà mọi người hay tìm theo số hiệu. Kết quả lấy từ bản kiểm phiếu on-chain cuối cùng của từng đề xuất.

Có ba bài học nổi bật. Tín hiệu không phải là code: 3568 nhận 99,5% ủng hộ, nhưng không gì thay đổi cho đến khi 4159 duyệt phát hành code chạy được và 4661 đặt tham số 1,2%, có hiệu lực tại block 9.475.200 vào khoảng ngày 21 tháng 9 năm 2022. Phiếu bầu có thể bị đảo ngược: thuế 1,2% tồn tại chưa đầy một tháng thì 5234 cắt giảm, còn 10983 bị 11111 bãi bỏ chỉ sau vài tuần. Và số liệu hay bị trích sai trên mạng: 11111 không phải đề xuất đặt mức 0,2%, còn mức 1,5% đã bị bác hai lần, ở 11933 (tháng 12 năm 2023) và 12149 (tháng 12 năm 2024), trước khi 12223 thành công. Đề xuất 12234 quan trọng với các nhà phát triển, vì code hợp đồng giờ cần governance phê duyệt hoặc nằm trong danh sách cho phép. Đề xuất tiếp theo, 12236, xin governance cho hai đội cụ thể là Juris Protocol và LuncSwap.fun được tải code theo quy định này; tác động lên các ứng dụng được bàn trên trang dApp Terra Classic.

Cách đọc và đánh giá một đề xuất

Bắt đầu từ loại đề xuất. Đề xuất văn bản chỉ là một cuộc thăm dò, nên hãy xem nó có kế hoạch tiếp theo khả thi không. Thay đổi tham số làm đúng những gì message của nó ghi, nên hãy đọc message: tiêu đề “giảm phí” và một giá trị tham số bằng 0 không phải là một. Đề xuất chi tiêu cần có địa chỉ nhận, số tiền và tốt nhất là các mốc bàn giao. Đề xuất nâng cấp cần một phiên bản đã phát hành, có tag trên github.com/classic-terra và một độ cao block.

Sau đó theo dõi thảo luận. Phần lớn đề xuất gần đây dẫn link tới một chủ đề trên LuncGoblins Discourse, nơi bản nháp được tranh luận trước khi nộp cọc. Bạn có thể đọc toàn văn và kết quả kiểm phiếu trực tiếp trên Galaxy Finder. Diễn đàn Agora cũ chỉ còn là kho lưu trữ từ thời TFL.

Cuối cùng, hãy tự hỏi bốn câu. Ai được trả tiền, và khi nào? Việc thanh toán có phụ thuộc vào bàn giao như khoản tài trợ Hyperlane không? Đội ngũ có danh tính rõ ràng không, khi đề xuất 12033 đã bắt buộc KYC với các nhà phát triển L1 được tài trợ? Và chuyện gì xảy ra nếu dự án thất bại? NoWithVeto dành cho spam và đề xuất gây hại, không phải cho ý tưởng bạn chỉ đơn giản là không thích. Khi đó, phiếu No thường mới là lựa chọn đúng.

Đọc kỹ rồi vote