Terra Luna sụp đổ và Terra Classic ra đời như thế nào

Chuyện gì đã xảy ra với LUNC, nói ngắn gọn

LUNC là đồng LUNA gốc của blockchain Terra. Tuần thứ hai của tháng 5/2022, stablecoin thuật toán UST của Terra mất liên kết với đô la Mỹ. Giao thức cố giữ neo bằng cách cho phép người giữ đổi UST lấy LUNA mới đúc, và chính điều đó biến một cú chao đảo thành sụp đổ. Tổng cung LUNA tăng từ khoảng 725 triệu coin ngày 7/5 lên khoảng 6,9 nghìn tỷ vào ngày 27/5, và đồng coin từng chạm 119,18 đô hồi tháng 4 chẳng mấy chốc chỉ còn đáng một phần nhỏ của một xu.

Validator dừng chuỗi hai lần, các sàn ngừng giao dịch, và ngày 28/5 một chuỗi mới tên Terra 2.0 ra mắt cùng đồng LUNA mới. Chuỗi cũ sống sót dưới tên Terra Classic, đồng coin của nó đổi tên thành LUNC và stablecoin thành USTC. Phần tóm tắt từng bước ở đầu trang điểm qua năm ngày then chốt. Bên dưới, chúng tôi giải thích cơ chế, các con số và câu chuyện pháp lý theo sau, cho đến bản án 15 năm của Do Kwon.

UST được thiết kế để giữ giá 1 đô như thế nào

Phần lớn stablecoin giữ neo vì có người nắm đô la hoặc tài sản khác làm dự trữ. UST vận hành khác. Chuỗi Terra có sẵn một module market luôn cho phép đổi 1 UST lấy LUNA trị giá 1 đô, và LUNA trị giá 1 đô lấy 1 UST. Giao thức đúc ra đồng bạn nhận và đốt đồng bạn đưa vào.

Về lý thuyết, arbitrage giữ giá ổn định. Nếu UST giao dịch ở 1,02 đô, trader có thể đốt LUNA trị giá 1 đô, đúc 1 UST và bán kiếm lời, đẩy giá UST xuống. Nếu UST rơi xuống 0,98 đô, họ có thể mua rẻ, đốt nó để lấy LUNA mới đúc trị giá 1 đô rồi bán số LUNA đó. Mỗi giao dịch lại kéo UST về gần 1 đô.

Điểm yếu nằm khuất trong trường hợp thứ hai. Giữ neo từ phía dưới đồng nghĩa với in thêm LUNA, và giá trị của số LUNA đó phụ thuộc vào việc có người muốn mua nó. Chừng nào giá trị thị trường của LUNA còn lớn hơn nhiều so với nguồn cung UST, hệ thống trông có vẻ ổn định. Khi niềm tin vào UST rạn vỡ, giao thức chỉ còn một công cụ: in thêm một đồng coin vốn đang mất giá. Bài LUNC là coin gì giải thích chuỗi còn sống sót vận hành ra sao khi cơ chế này đã tắt.

Anchor và nhu cầu nắm giữ UST

Một stablecoin cần lý do để người ta nắm giữ. Với UST, lý do chính là Anchor Protocol, một ứng dụng cho vay trên Terra trả cho người gửi mức lãi cao và ổn định bất thường trên khoản tiết kiệm bằng UST. Người gửi nhận một token biên nhận gọi là aUST. Mức lãi đó là lý do lớn để giữ UST, và nó thu hút nhiều người chỉ muốn một tài khoản tiết kiệm, chứ không muốn tham gia một cuộc thử nghiệm.

Vấn đề là sự tập trung. Khi quá nhiều UST nằm trong một ứng dụng, tâm lý về Anchor và về UST trở thành một. Khi UST trượt giá, người gửi Anchor đổ xô rút tiền và bán, thêm áp lực bán đúng lúc neo giá cần người mua. Nguồn cung UST ngày 7/5/2022 vào khoảng 18,77 tỷ. Phần lớn số tiền đó cố thoát ra cùng một lúc.

Anchor không bao giờ quay lại. Nó được ghi nhận là đã chết trên Terra Classic, và tháng 9/2024, quản trị đã đốt 729.976.293 USTC còn sót trong các hợp đồng Anchor qua Đề xuất 12135. Người giữ aUST tại snapshot trước mất neo đã nhận 10% nguồn cung Terra 2.0 mới, như giải thích trên trang LUNC và LUNA.

Vòng xoáy tử thần qua các con số

Ngày 7/5/2022, khoảng 21:44 UTC, chừng 150 triệu UST bị rút khỏi Curve 3pool, thị trường on-chain chính nơi UST giao dịch với các stablecoin khác, và các lệnh bán lớn nối tiếp. UST giảm khoảng 2% dưới mức neo. Riêng điều đó thì vẫn chịu được. Những gì xảy ra sau đó thì không.

Khi người giữ UST đổi ra, module market đúc LUNA mới và trao cho người bán, những người bán nó ra ngay. Càng nhiều LUNA trên thị trường thì giá LUNA càng thấp. Giá LUNA càng thấp thì mỗi UST được đổi lại cần càng nhiều LUNA hơn để đủ 1 đô. Vòng lặp đó là thứ người ta gọi là vòng xoáy tử thần, và nó tự nuôi chính mình cho đến khi LUNA gần như vô giá trị.

Ví dụ minh họa phép tính: nếu LUNA giao dịch ở 10 đô, đổi 1.000.000 UST sẽ đúc ra khoảng 100.000 LUNA. Nếu LUNA đã sập xuống 1 xu, cùng 1.000.000 UST sẽ đúc ra khoảng 100.000.000 LUNA. Giao thức vẫn tiếp tục chấp nhận lệnh đổi suốt đà rơi, nên nguồn cung tăng gần 10.000 lần. Con số “350 triệu LUNA” hay được trích trước sụp đổ là lượng lưu hành. Tổng cung on-chain vào khoảng 725 triệu. Trang tổng cung LUNC theo dõi mức đỉnh 6,907 nghìn tỷ đó cho đến hiện tại.

Chuỗi dừng và cuộc giải cứu thất bại

Từ ngày 7 đến 9/5, Luna Foundation Guard, quỹ dự trữ lập ra để hậu thuẫn UST, cam kết khoảng 1,5 tỷ đô bằng bitcoin và UST để giữ neo. Nó không trụ được: UST mất neo lần thứ hai ngày 9/5. Một quỹ dự trữ cỡ đó không thể bù cho hàng tỷ đô lệnh đổi trong khi LUNA đang lao dốc.

Ngày 12/5, validator dừng chuỗi tại khối 7.603.700. Chuỗi chạy lại ngay sau đó, nhưng ngày 13/5 lại dừng tại khối 7.607.789, theo thông báo của tài khoản Terra chính thức. Các sàn lớn như Binance và OKX tạm ngừng hoặc hủy niêm yết LUNA và UST. CoinGecko ghi nhận đáy mọi thời đại của LUNA là 0,00000099997 đô ngày 12/5/2022. Dừng chuỗi chặn được máu chảy trên chuỗi, nhưng không thể xóa những khoản lỗ người nắm giữ đã gánh.

Terra 2.0 và việc đổi tên

Ngày 25/5/2022, quản trị thông qua Đề xuất 1623, “Terra Ecosystem Revival Plan” (kế hoạch hồi sinh hệ sinh thái Terra). Đề xuất tạo ra một chuỗi mới từ genesis mới và để chuỗi cũ tiếp tục chạy dưới tên mới. Terra 2.0, chain ID phoenix-1, đi vào hoạt động khoảng 06:00 UTC ngày 28/5/2022. Tài liệu của chính Terra ghi ngày 27/5, do khác múi giờ.

Chuỗi mới lấy tên LUNA. Chuỗi cũ giữ chain ID columbus-5 và trở thành Terra Classic. LUNA của nó đổi tên thành LUNC (Luna Classic), còn UST đổi tên thành USTC (TerraClassicUSD). LUNA mới được airdrop cho người nắm giữ trên chuỗi cũ dựa trên hai snapshot: khối 7.544.910 ngày 7/5 và khối 7.790.000 ngày 27/5. Chưa từng có cơ chế swap nào giữa hai đồng. Sau lần đổi tên, Binance niêm yết lại đồng cũ dưới mã LUNC. Số phận của đồng stablecoin vỡ neo được kể trên trang USTC.

Lịch sử Terra Classic sau sụp đổ

Terra Classic không chết cùng LUNA cũ. Một cộng đồng tình nguyện tiếp quản, bật lại staking, bỏ phiếu thông qua thuế đốt và bắt đầu một chuỗi nâng cấp dài. Trong khi đó, các tòa án lần lượt xử các vụ kiện nhắm vào Terraform Labs và nhà sáng lập. Dòng thời gian dưới đây nối hai câu chuyện lại với nhau.

1. 5/4/2022LUNA lập đỉnh mọi thời đại119,18 đô mỗi coin trên CoinGecko, khoảng một tháng trước sụp đổ.
2. 7–13/5/2022UST mất neo và sụp đổHai lần mất neo, một cuộc phòng thủ bằng quỹ dự trữ thất bại, hai lần dừng chuỗi và hàng loạt sàn hủy niêm yết.
3. 28/5/2022Terra 2.0 ra mắtChuỗi cũ thành Terra Classic; LUNA thành LUNC, UST thành USTC.
4. 21/9/2022Thuế đốt 1,2% có hiệu lựcCode do cộng đồng xây dựng được duyệt qua Đề xuất 4159. Tháng 10 giảm còn 0,2%.
5. Tháng 12/2022Ra đời classic-terra trên GitHubViệc phát triển lõi chuyển hẳn vào tay cộng đồng.
6. 21/1/2024Terraform Labs nộp đơn Chapter 11In re Terraform Labs Pte. Ltd., số 24-10070, Tòa Phá sản tại Delaware.
7. Tháng 6/2024Phán quyết cuối cùng của SECKhoảng 4,47 tỷ đô đối với TFL và Do Kwon sau phán quyết của bồi thẩm đoàn tháng 4/2024.
8. 30/9/2024TFL bắt đầu giải thểMột quản trị viên kế hoạch tiếp quản từ 1/10/2024.
9. 31/12/2024Do Kwon bị dẫn độMontenegro chuyển ông sang Mỹ.
10. 12/8/2025Nhận tộiHai tội danh: âm mưu và gian lận qua phương tiện điện tử, tại Quận Nam New York.
11. 11/12/2025Bản án 15 nămThẩm phán Paul A. Engelmayer; tịch thu hơn 19 triệu đô.

Với bản thân chuỗi, câu chuyện từ đó xoay quanh quản trị và code. Thuế đốt tăng từ 0,2% lên 0,5% vào tháng 5/2023 và lên 1,5% qua Đề xuất 12223 vào tháng 8/2026, một mức mà quản trị có thể thay đổi tiếp qua bỏ phiếu. Bạn có thể xem chi tiết trên trang thuế đốt LUNC và theo dõi tổng trực tiếp trên trang theo dõi đốt. Những con người đứng sau công cuộc hồi sinh được giới thiệu trên trang cộng đồng LUNC.

Đã nắm lịch sử? Lên kế hoạch cho bước tiếp theo

Nếu bạn quyết định giữ một ít LUNC, phần lớn lộ trình bắt đầu từ USDT. Chuẩn bị sẵn, chuyển sang một sàn có niêm yết Terra Classic và kiểm tra trạng thái rút trước.

Tạo tài khoản

Do Kwon và hệ lụy pháp lý

Do Kwon, đồng sáng lập Terraform Labs (TFL), đối mặt với các vụ kiện trên nhiều mặt trận. Tại Mỹ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) kiện TFL và Kwon tại Quận Nam New York. Bồi thẩm đoàn kết luận họ phải chịu trách nhiệm vào tháng 4/2024, và tòa phê duyệt phán quyết đồng thuận cuối cùng vào tháng 6/2024. Tổng các khoản vào khoảng 4,47 tỷ đô, SEC làm tròn thành “hơn 4,5 tỷ đô”. Đó là phán quyết dân sự, không phải tiền phạt hình sự.

Vụ án hình sự diễn ra sau khi Kwon bị Montenegro dẫn độ ngày 31/12/2024. Ngày 12/8/2025, ông nhận hai tội danh: âm mưu gian lận chứng khoán, hàng hóa và gian lận qua phương tiện điện tử, cùng tội gian lận qua phương tiện điện tử. Công tố viên đã đồng ý đề nghị mức án không quá 12 năm, còn bên bào chữa xin 5 năm. Ngày 11/12/2025, thẩm phán Paul A. Engelmayer tuyên án 15 năm, cao hơn đề nghị của công tố, kèm tịch thu hơn 19 triệu đô. Theo các báo cáo, sau khi thụ án khoảng một nửa thời hạn tại Mỹ, ông có thể được chuyển về Hàn Quốc, nơi ông đối mặt với các cáo buộc riêng.

Bản thân Terraform Labs nộp đơn Chapter 11 vào tháng 1/2024 và đang giải thể từ ngày 30/9/2024. Todd R. Snyder được bổ nhiệm làm quản trị viên kế hoạch từ ngày 1/10/2024. Khoảng 16.640 đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại crypto đã được nộp, các quyết định được đưa ra dần dần, và chưa có ngày phân phối nào được công bố. Quỹ ủy thác giải thể cũng đã kiện Jump Trading và các bên liên quan (18/12/2025, đòi ít nhất 4 tỷ đô) và các pháp nhân của Jane Street (23/2/2026, cáo buộc giao dịch nội gián và thao túng thị trường). Thời hạn nộp đơn đã đóng vào năm 2025, nên mua LUNC bây giờ không mang lại quyền bồi thường nào.

Tại Hàn Quốc, đồng sáng lập Daniel Shin (Shin Hyun-seong) cùng một số người khác bị truy tố vào tháng 4/2023 tại Tòa án Quận Nam Seoul. Năm 2025, Tòa án Tối cao Hàn Quốc xác định LUNA và UST không phải “sản phẩm đầu tư tài chính” theo Luật Thị trường Vốn và bác việc tịch thu tài sản của Shin, trong khi các cáo buộc gian lận vẫn tiếp tục. Chúng tôi không xác nhận được bản án sơ thẩm nào đối với Shin, cũng như bất kỳ thủ tục tố tụng trực tiếp nào ở Hàn Quốc đối với Kwon, nên hãy thận trọng với mọi tiêu đề nói về một bản án tại Hàn Quốc.

Bài học từ cú sụp đổ

Bài học đầu tiên là về tài sản thế chấp. Một stablecoin chỉ được bảo chứng bằng một đồng coin trong cùng hệ thống thực chất được bảo chứng bằng niềm tin, và niềm tin có thể biến mất chỉ trong một cuối tuần. Bài học thứ hai là về lợi suất. Lợi nhuận cao và đều đặn trên một tài sản “ổn định” phải đến từ đâu đó, và khi nguồn gốc không rõ ràng, rủi ro thường nằm ở người gửi. Bài học thứ ba là về sự tập trung: khi một ứng dụng nắm phần lớn nhu cầu của một đồng coin, cuộc tháo chạy khỏi ứng dụng trở thành cuộc tháo chạy khỏi đồng coin.

Với người giữ LUNC, cũng có những bài học thực tế. Đồng coin bạn giữ là kẻ sống sót sau cú sập đó, không phải một quỹ phục hồi, và nó không đi kèm quyền yêu cầu pháp lý nào. Nguồn cung vẫn ở mức hàng nghìn tỷ dù đã đốt nhiều năm, nên mọi mục tiêu giá đều cần tính toán cẩn thận. Nếu muốn đánh giá tương lai của chuỗi dựa trên chính nó, hãy đọc bài phân tích tỉnh táo LUNC có hồi phục được không.