Terra Luna ล่ม และการกำเนิดของ Terra Classic

สรุปสั้น ๆ ว่าเกิดอะไรขึ้นกับ LUNC

LUNC คือเหรียญ LUNA ดั้งเดิมของบล็อกเชน Terra ในสัปดาห์ที่สองของเดือนพฤษภาคม 2022 UST สเตเบิลคอยน์แบบอัลกอริทึมของ Terra หลุดการผูกค่ากับดอลลาร์สหรัฐ โปรโตคอลพยายามปกป้องหมุดด้วยการให้ผู้ถือแลก UST เป็น LUNA ที่พิมพ์ใหม่ และนั่นเปลี่ยนอาการโคลงเคลงให้กลายเป็นการล่มสลาย ซัพพลายรวมของ LUNA พุ่งจากราว 725 ล้านเหรียญในวันที่ 7 พฤษภาคม เป็นราว 6.9 ล้านล้านภายในวันที่ 27 พฤษภาคม และเหรียญที่เคยแตะ $119.18 ในเดือนเมษายนก็เหลือมูลค่าเป็นเศษเสี้ยวของหนึ่งเซนต์ในเวลาไม่นาน

วาลิเดเตอร์หยุดเชนสองครั้ง กระดานเทรดระงับการซื้อขาย และในวันที่ 28 พฤษภาคม เชนใหม่ชื่อ Terra 2.0 ก็เปิดตัวพร้อม LUNA ตัวใหม่ เชนเก่ารอดมาในชื่อ Terra Classic เหรียญถูกเปลี่ยนชื่อเป็น LUNC และสเตเบิลคอยน์กลายเป็น USTC แผงไล่เหตุการณ์ด้านบนสรุปห้าวันสำคัญไว้ให้ ด้านล่างเราอธิบายกลไก ตัวเลข และคดีความที่ตามมา จนถึงโทษจำคุก 15 ปีของ Do Kwon

UST ควรจะรักษาหนึ่งดอลลาร์ไว้อย่างไร

สเตเบิลคอยน์ส่วนใหญ่รักษาหมุดได้เพราะมีคนถือเงินดอลลาร์หรือสินทรัพย์อื่นเป็นทุนสำรอง UST ทำงานต่างออกไป เชน Terra มีโมดูล market ในตัวที่ให้คุณแลก 1 UST เป็น LUNA มูลค่าหนึ่งดอลลาร์ และแลก LUNA มูลค่าหนึ่งดอลลาร์เป็น 1 UST ได้เสมอ โปรโตคอลพิมพ์เหรียญที่คุณได้รับ และเผาเหรียญที่คุณส่งเข้าไป

ตามทฤษฎี อาร์บิทราจจะคุมราคาให้อยู่ในเส้น ถ้า UST ซื้อขายที่ $1.02 นักเทรดจะเผา LUNA มูลค่า $1 พิมพ์ 1 UST แล้วขายทำกำไร ดัน UST กลับลงมา ถ้า UST ร่วงลงไปที่ $0.98 นักเทรดจะซื้อในราคาถูก เผาแลกเป็น LUNA ที่พิมพ์ใหม่มูลค่า $1 แล้วขาย LUNA นั้น ทุกการเทรดจะดัน UST กลับไปหาหนึ่งดอลลาร์

จุดอ่อนซ่อนอยู่ในกรณีที่สอง การปกป้องหมุดจากด้านล่างแปลว่าต้องพิมพ์ LUNA และมูลค่าของ LUNA นั้นขึ้นกับว่ามีคนอยากซื้อหรือไม่ ตราบใดที่มูลค่าตลาดของ LUNA ใหญ่กว่าซัพพลาย UST มาก ระบบก็ดูมั่นคง แต่พอความเชื่อมั่นใน UST ร้าว โปรโตคอลมีเครื่องมืออยู่อย่างเดียว คือพิมพ์เหรียญที่ราคากำลังร่วงเพิ่มขึ้นอีก คู่มือ LUNC คืออะไรของเราอธิบายว่าเชนที่รอดมาทำงานอย่างไรเมื่อกลไกนี้ถูกปิดไปแล้ว

Anchor กับความต้องการถือ UST

สเตเบิลคอยน์ต้องมีเหตุผลให้คนถือ สำหรับ UST เหตุผลหลักคือ Anchor Protocol แอปปล่อยกู้บน Terra ที่จ่ายผลตอบแทนสูงและนิ่งผิดปกติให้คนฝาก UST ผู้ฝากได้โทเคนใบรับฝากชื่อ aUST ผลตอบแทนนั้นเป็นเหตุผลสำคัญที่คนถือ UST ตั้งแต่แรก และดึงคนจำนวนมากที่แค่อยากได้บัญชีออมทรัพย์ ไม่ได้อยากเสี่ยงกับการทดลอง

ปัญหาคือการกระจุกตัว เมื่อ UST จำนวนมากอยู่ในแอปเดียว ความรู้สึกต่อ Anchor กับความรู้สึกต่อ UST ก็กลายเป็นเรื่องเดียวกัน เมื่อ UST เริ่มไหล ผู้ฝากใน Anchor ก็แห่ถอนและขาย เพิ่มแรงขายในตอนที่หมุดต้องการผู้ซื้อที่สุด ซัพพลาย UST ในวันที่ 7 พฤษภาคม 2022 อยู่ราว 18,770 ล้าน และเงินจำนวนมากในนั้นพยายามออกพร้อมกันในเวลาเดียวกัน

Anchor ไม่เคยกลับมาอีกเลย ตอนนี้ถูกจัดเป็นโปรเจกต์ที่ตายแล้วบน Terra Classic และในเดือนกันยายน 2024 governance ได้เผา USTC จำนวน 729,976,293 ที่ค้างอยู่ในสัญญาของ Anchor ผ่านข้อเสนอ 12135 ผู้ถือ aUST ณ สแนปช็อตก่อนหลุดหมุดได้รับ 10% ของซัพพลาย Terra 2.0 ตามที่อธิบายไว้ในหน้า LUNC vs LUNA

วงจรมรณะในตัวเลข

วันที่ 7 พฤษภาคม 2022 ราว 21:44 UTC หรือราว 04:44 น. ของวันที่ 8 พฤษภาคมตามเวลาไทย UST ราว 150 ล้านถูกถอนออกจาก Curve 3pool ซึ่งเป็นตลาดบนเชนหลักที่ UST ซื้อขายกับสเตเบิลคอยน์อื่น แล้วตามมาด้วยแรงขายก้อนใหญ่ UST ลงไปต่ำกว่าหมุดราว 2% แค่นั้นยังพอรับไหว แต่สิ่งที่ตามมาไม่ใช่

เมื่อผู้ถือ UST แลกคืน โมดูล market ก็พิมพ์ LUNA ใหม่ส่งให้คนขาย ซึ่งก็ขายทิ้งทันที LUNA ในตลาดมากขึ้นแปลว่าราคา LUNA ต่ำลง ราคา LUNA ที่ต่ำลงแปลว่า UST แต่ละเหรียญที่แลกคืนต้องใช้ LUNA มากขึ้นเพื่อให้ครบหนึ่งดอลลาร์ วงวนนี้คือสิ่งที่คนเรียกว่าวงจรมรณะ (death spiral) และมันป้อนตัวเองไปเรื่อย ๆ จน LUNA แทบไม่เหลือค่า

ลองดูตัวอย่างการคิดเลข ถ้า LUNA ซื้อขายที่ $10 การแลก 1,000,000 UST จะพิมพ์ LUNA ราว 100,000 เหรียญ ถ้า LUNA ร่วงไปเหลือหนึ่งเซนต์ UST 1,000,000 เท่าเดิมจะพิมพ์ LUNA ราว 100,000,000 เหรียญ โปรโตคอลยังรับแลกคืนไปจนถึงก้นเหว ซัพพลายจึงพุ่งขึ้นเกือบ 10,000 เท่า ตัวเลข “350 ล้าน LUNA” ก่อนการล่มที่ถูกอ้างบ่อยคือซัพพลายหมุนเวียน ยอดรวมบนเชนอยู่ราว 725 ล้าน หน้าซัพพลาย LUNCของเราตามจุดสูงสุด 6.907 ล้านล้านนั้นมาจนถึงปัจจุบัน

เชนหยุดทำงานและการกู้สถานการณ์ที่ล้มเหลว

ระหว่างวันที่ 7 ถึง 9 พฤษภาคม Luna Foundation Guard ซึ่งเป็นทุนสำรองที่ตั้งขึ้นเพื่อหนุน UST ได้ทุ่มบิตคอยน์และ UST ราว 1,500 ล้านดอลลาร์เพื่อปกป้องหมุด แต่ไม่สำเร็จ UST หลุดหมุดเป็นครั้งที่สองในวันที่ 9 พฤษภาคม ทุนสำรองขนาดนั้นไม่พอชดเชยการแลกคืนหลายพันล้านดอลลาร์ในขณะที่ LUNA กำลังร่วง

วันที่ 12 พฤษภาคม วาลิเดเตอร์หยุดเชนที่บล็อก 7,603,700 การผลิตบล็อกกลับมาได้ไม่นาน แต่วันที่ 13 พฤษภาคม เชนหยุดอีกครั้งที่บล็อก 7,607,789 ตามประกาศของบัญชีทางการของ Terra กระดานเทรดใหญ่อย่าง Binance และ OKX ระงับหรือถอด LUNA และ UST CoinGecko บันทึกจุดต่ำสุดตลอดกาลของ LUNA ไว้ที่ $0.00000099997 เมื่อ 12 พฤษภาคม 2022 การหยุดเชนช่วยหยุดเลือดไหลบนเชนได้ แต่ย้อนความเสียหายที่ผู้ถือรับไปแล้วไม่ได้

Terra 2.0 และการเปลี่ยนชื่อ

วันที่ 25 พฤษภาคม 2022 governance ผ่านข้อเสนอ 1623 “Terra Ecosystem Revival Plan” ซึ่งสร้างเชนใหม่จาก genesis ใหม่ และปล่อยให้เชนเก่าทำงานต่อในชื่อใหม่ Terra 2.0 ที่มี chain ID phoenix-1 เริ่มทำงานราว 06:00 UTC หรือราว 13:00 น. ตามเวลาไทยของวันที่ 28 พฤษภาคม 2022 เอกสารของ Terra เองระบุ 27 พฤษภาคม เป็นความต่างของเขตเวลา

เชนใหม่ได้ชื่อ LUNA ไป เชนเก่ายังใช้ chain ID columbus-5 และกลายเป็น Terra Classic LUNA ของเชนนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น LUNC (Luna Classic) และ UST เปลี่ยนเป็น USTC (TerraClassicUSD) LUNA ตัวใหม่ถูกแอร์ดรอปให้ผู้ถือของเชนเก่าโดยใช้สแนปช็อตสองครั้ง คือบล็อก 7,544,910 เมื่อ 7 พฤษภาคม และบล็อก 7,790,000 เมื่อ 27 พฤษภาคม ไม่เคยมีการสร้างช่องทางแลกระหว่างสองเหรียญเลย ต่อมา Binance กลับมาลิสต์เหรียญเดิมในชื่อ LUNC หลังการเปลี่ยนชื่อ ส่วนสเตเบิลคอยน์ที่พังไปแล้วเป็นอย่างไรต่อ อยู่ในหน้า USTC

ประวัติ Terra Classic หลังการล่ม

Terra Classic ไม่ได้ตายไปพร้อม LUNA เดิม ชุมชนอาสาสมัครเข้ามารับช่วง เปิดการสเตกกลับมา โหวตรับภาษีเผา และเริ่มการอัปเกรดชุดยาว ขณะเดียวกันศาลก็ไล่พิจารณาคดีที่ฟ้อง Terraform Labs และผู้ก่อตั้ง ไทม์ไลน์ด้านล่างเชื่อมสองเรื่องนี้เข้าด้วยกัน

1. 5 เม.ย. 2022จุดสูงสุดตลอดกาลของ LUNA$119.18 ต่อเหรียญบน CoinGecko ราวหนึ่งเดือนก่อนการล่ม
2. 7–13 พ.ค. 2022UST หลุดหมุดและล่มสลายหลุดหมุดสองครั้ง ทุนสำรองป้องกันไม่อยู่ เชนหยุดสองครั้ง และถูกถอดจากกระดานเทรดจำนวนมาก
3. 28 พ.ค. 2022Terra 2.0 เปิดตัวเชนเก่ากลายเป็น Terra Classic LUNA กลายเป็น LUNC และ UST กลายเป็น USTC
4. 21 ก.ย. 2022ภาษีเผา 1.2% เริ่มใช้งานโค้ดที่ชุมชนสร้างได้รับอนุมัติผ่านข้อเสนอ 4159 แล้วลดเหลือ 0.2% ในเดือนตุลาคม
5. ธ.ค. 2022ตั้ง classic-terra บน GitHubการพัฒนา core ย้ายมาอยู่ในมือชุมชนเต็มตัว
6. 21 ม.ค. 2024Terraform Labs ยื่น Chapter 11In re Terraform Labs Pte. Ltd. คดีเลขที่ 24-10070 ศาลล้มละลายในเดลาแวร์
7. มิ.ย. 2024คำพิพากษาถึงที่สุดของ SECราว 4,470 ล้านดอลลาร์ต่อ TFL และ Do Kwon หลังคำตัดสินของคณะลูกขุนในเดือนเมษายน 2024
8. 30 ก.ย. 2024TFL เริ่มปิดกิจการผู้บริหารแผนเข้ารับช่วงเมื่อ 1 ต.ค. 2024
9. 31 ธ.ค. 2024Do Kwon ถูกส่งตัวข้ามแดนมอนเตเนโกรส่งตัวเขาไปสหรัฐฯ
10. 12 ส.ค. 2025รับสารภาพสองกระทง คือสมคบคิดและฉ้อโกงทางสาย (wire fraud) ที่ศาล Southern District of New York
11. 11 ธ.ค. 2025โทษจำคุก 15 ปีผู้พิพากษา Paul A. Engelmayer พร้อมริบทรัพย์มากกว่า 19 ล้านดอลลาร์

สำหรับตัวเชนเอง เรื่องราวหลังจากนั้นคือ governance และโค้ด ภาษีเผาขยับจาก 0.2% เป็น 0.5% ในเดือนพฤษภาคม 2023 และเป็น 1.5% ผ่านข้อเสนอ 12223 ในเดือนสิงหาคม 2026 ซึ่ง governance เปลี่ยนได้อีกด้วยการโหวต ดูรายละเอียดได้ในหน้าภาษีเผา และดูยอดรวมสดได้ที่ตัวติดตามการเผา ส่วนคนที่อยู่เบื้องหลังการฟื้นเชนอยู่ในหน้าชุมชน LUNC

ศึกษาประวัติแล้ว วางแผนขั้นต่อไป

ถ้าตัดสินใจจะถือ LUNC สักส่วนหนึ่ง เส้นทางส่วนใหญ่เริ่มจาก USDT เตรียมไว้ให้พร้อม แล้วย้ายไปกระดานเทรดที่ลิสต์ Terra Classic และเช็กสถานะการถอนก่อน

สร้างบัญชี

Do Kwon และคดีความที่ตามมา

Do Kwon ผู้ร่วมก่อตั้ง Terraform Labs (TFL) เจอคดีหลายแนวรบ ในสหรัฐฯ คณะกรรมการ ก.ล.ต. สหรัฐ (SEC) ฟ้อง TFL และ Kwon ที่ศาล Southern District of New York คณะลูกขุนตัดสินว่าทั้งคู่ต้องรับผิดในเดือนเมษายน 2024 และศาลอนุมัติคำพิพากษาตามยอมถึงที่สุดในเดือนมิถุนายน 2024 ยอดรวมราว 4,470 ล้านดอลลาร์ ซึ่ง SEC ปัดเป็น “มากกว่า 4,500 ล้านดอลลาร์” นี่เป็นคำพิพากษาทางแพ่ง ไม่ใช่ค่าปรับทางอาญา

คดีอาญาตามมาหลังจาก Kwon ถูกส่งตัวจากมอนเตเนโกรเมื่อ 31 ธันวาคม 2024 วันที่ 12 สิงหาคม 2025 เขารับสารภาพสองกระทง คือสมคบคิดฉ้อโกงหลักทรัพย์ สินค้าโภคภัณฑ์ และฉ้อโกงทางสาย และฉ้อโกงทางสาย อัยการตกลงว่าจะเสนอโทษไม่เกิน 12 ปี ส่วนฝ่ายจำเลยขอ 5 ปี วันที่ 11 ธันวาคม 2025 ผู้พิพากษา Paul A. Engelmayer ตัดสินจำคุก 15 ปี สูงกว่าที่อัยการขอ พร้อมริบทรัพย์มากกว่า 19 ล้านดอลลาร์ มีรายงานว่าเขาอาจถูกย้ายไปเกาหลีใต้ภายหลังเมื่อรับโทษในสหรัฐฯ ไปราวครึ่งหนึ่ง ซึ่งที่นั่นเขาเจอข้อหาแยกต่างหาก

Terraform Labs เองยื่นขอฟื้นฟูกิจการตาม Chapter 11 ในเดือนมกราคม 2024 และอยู่ระหว่างปิดกิจการตั้งแต่ 30 กันยายน 2024 Todd R. Snyder ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บริหารแผนเมื่อ 1 ตุลาคม 2024 มีการยื่นเคลมความเสียหายจากคริปโตราว 16,640 รายการ การพิจารณาออกมาเป็นระยะ และยังไม่มีการประกาศวันแจกจ่ายเงิน ทรัสต์ชำระบัญชียังฟ้อง Jump Trading และบริษัทที่เกี่ยวข้อง (18 ธันวาคม 2025 เรียกอย่างน้อย 4,000 ล้านดอลลาร์) และกิจการในเครือ Jane Street (23 กุมภาพันธ์ 2026 กล่าวหาการใช้ข้อมูลภายในและการปั่นตลาด) ช่วงรับเคลมปิดไปแล้วในปี 2025 การซื้อ LUNC ตอนนี้จึงไม่ได้สิทธิ์รับค่าชดเชย

ในเกาหลีใต้ ผู้ร่วมก่อตั้ง Daniel Shin (ชิน ฮยอนซอง) และคนอื่น ๆ ถูกส่งฟ้องในเดือนเมษายน 2023 ที่ศาลแขวงโซลใต้ ในปี 2025 ศาลฎีกาเกาหลีวินิจฉัยว่า LUNA และ UST ไม่ใช่ “ผลิตภัณฑ์การลงทุนทางการเงิน” ตามกฎหมายตลาดทุน และปฏิเสธการยึดทรัพย์ของ Shin ขณะที่ข้อหาฉ้อโกงยังดำเนินต่อ เรายืนยันคำตัดสินศาลชั้นต้นของ Shin ไม่ได้ และไม่พบการดำเนินคดีในเกาหลีต่อตัว Kwon โดยตรง พาดหัวข่าวไหนที่อ้างว่ามีคำตัดสินในเกาหลีแล้วจึงควรอ่านอย่างระวัง

บทเรียนจากการล่มสลาย

บทเรียนแรกเกี่ยวกับหลักประกัน สเตเบิลคอยน์ที่หนุนด้วยเหรียญจากระบบเดียวกันเท่านั้น ก็คือหนุนด้วยความเชื่อมั่น และความเชื่อมั่นหายไปได้ในสุดสัปดาห์เดียว บทเรียนที่สองเกี่ยวกับผลตอบแทน ผลตอบแทนสูงและนิ่งจากสินทรัพย์ที่ “เสถียร” ต้องมาจากที่ไหนสักแห่ง และเมื่อไม่ชัดว่ามาจากไหน ความเสี่ยงมักตกอยู่กับผู้ฝาก บทเรียนที่สามเกี่ยวกับการกระจุกตัว เมื่อแอปเดียวถือความต้องการส่วนใหญ่ของเหรียญหนึ่ง การแห่ถอนจากแอปก็กลายเป็นการแห่เทเหรียญ

สำหรับผู้ถือ LUNC ก็มีบทเรียนเชิงปฏิบัติด้วย เหรียญที่คุณถือคือผู้รอดจากการล่มครั้งนั้น ไม่ใช่กองทุนฟื้นฟู และไม่มีสิทธิ์เรียกร้องทางกฎหมายใด ๆ ซัพพลายยังอยู่ในระดับล้านล้านแม้จะเผามาหลายปี เป้าราคาจึงต้องคิดเลขอย่างระวัง ถ้าอยากประเมินอนาคตของเชนจากตัวมันเอง อ่านบทวิเคราะห์ตรงไปตรงมาของเราว่าLUNC จะฟื้นได้ไหม